Periyodik muayene: sıklık, tetkikler ve süresi geçenlerin takibi

Periyodik muayene, çalışanın sağlığının işe başladıktan sonra da düzenli aralıklarla izlenmesidir. İşe girişte çekilen fotoğrafın zaman içinde yenilenmesi gibi düşünülebilir: işin çalışanın sağlığını etkileyip etkilemediği ancak bu karşılaştırmayla anlaşılır.

Bu rehberde muayenenin hangi sıklıkla yapılacağını, tetkiklerin neye göre seçildiğini ve süresi yaklaşan ya da geçen çalışanların nasıl takip edileceğini anlatıyoruz.

Muayene hangi sıklıkla yapılır

Sıklığı işyerinizin tehlike sınıfı belirler. Tehlike sınıfı, işyerinizin kayıtlı olduğu faaliyet koduna göre resmî olarak belirlenmiş sınıftır ve üç basamaklıdır. Aşağıdaki süreler üst sınırdır; daha uzun aralık bırakılamaz.

• Çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde en geç yılda bir
• Tehlikeli sınıftaki işyerlerinde en geç üç yılda bir
• Az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde en geç beş yılda bir

Süre ne zaman kısalır

İşyeri hekimi, işin niteliğine ya da çalışanın durumuna bakarak muayeneyi bu sürelerden daha sık yapmaya karar verebilir. Aynı işyerinde ofiste çalışan ile üretimde kimyasalla çalışan kişinin izlem sıklığı bu nedenle farklı olabilir.

Süreyi kısaltan tipik durumlar şunlardır.

• Gürültü, toz, kimyasal madde, titreşim gibi belirli etkenlere maruz kalınan işler; bu etkenlere ilişkin yönetmelikler ayrıca izlem öngörebilir
• Gece çalışması ve vardiyalı çalışma
• Genç, gebe, emziren, engelli ya da süreğen hastalığı olan çalışanlar gibi özel olarak korunması gereken gruplar
• Önceki muayenede izlenmesi gereken bir bulgunun saptanmış olması
• İş kazası ya da uzun süreli hastalık sonrası işe dönüş

Tetkikler neye göre istenir

Sık yapılan hata, bütün çalışanlara aynı tetkik paketini uygulamaktır. Bu hem gereksiz masraf doğurur hem de asıl bakılması gerekeni gözden kaçırır. Doğru yöntem, tetkiki çalışanın maruz kaldığı etkene göre seçmektir. Bunun dayanağı işyerinizin risk değerlendirmesi ve varsa ortam ölçümü sonuçlarıdır.

Örnek vermek gerekirse, gürültülü bölümde çalışan için işitme testi, tozlu ortamda çalışan için akciğer görüntülemesi ve solunum fonksiyon testi, belirli kimyasallarla çalışan için o maddeye özgü kan ya da idrar incelemeleri gündeme gelir. Hangi tetkikin kimden isteneceğine işyeri hekiminiz karar verir.

Laboratuvar tetkikleri, görüntüleme, işitme ve solunum testleri ile ortam ölçümleri yetkili kuruluşlarca yapılır; planlamasını ve takibini birlikte yürütürüz. Sonuçları değerlendirmek ve çalışmaya uygunluk kararını vermek işyeri hekiminin görevidir.

Süresi geçenler nasıl takip edilir

Periyodik muayenede en çok aksayan nokta takiptir. Çalışan sayısı arttıkça, farklı tarihlerde işe girenlerin muayene günleri birbirine karışır. Düzenli bir takip için şu adımlar yeterlidir.

• Her çalışan için son muayene tarihini ve bir sonraki muayenenin en geç tarihini içeren tek bir liste tutun
• Listeyi bölüm ve maruziyete göre gruplayın; aynı tetkikleri gerektiren çalışanları aynı güne toplayın
• Süresi dolmadan önce çalışanı ve bölüm sorumlusunu bilgilendirin; muayeneyi son güne bırakmayın
• İzinli, raporlu ya da o gün işyerinde olmayan çalışanlar için telafi günü belirleyin
• İşe yeni girenleri ve bölüm değiştirenleri listeye aynı gün ekleyin
• Muayeneye gelmeyen çalışanı yazılı olarak yeniden çağırın ve çağrının kaydını saklayın

Muayeneden sonra ne yapılır

Muayenenin değeri, sonucuna göre harekete geçildiğinde ortaya çıkar. İşyeri hekimi her çalışan için uygunluk kanaatini bildirir; gerekiyorsa görev değişikliği, çalışma süresinin düzenlenmesi ya da ek koruyucu önlem gibi öneriler yazar. Bu önerileri yerine getirmek işverenin sorumluluğundadır.

Aynı bölümde birden çok çalışanda benzer bulguya rastlanması, sorunun kişide değil ortamda olduğunu düşündürür. Bu durumda risk değerlendirmesi gözden geçirilir ve kaynağa yönelik önlem alınır. Muayene formları ve tetkik sonuçları çalışanın kişisel sağlık dosyasında, gizlilik kurallarına uygun olarak saklanır.