Meslek hastalığı: şüphe olduğunda süreç ve işverenin görevleri

Meslek hastalığı, çalışanın yaptığı işin niteliğinden ya da işin yürütülme koşullarından kaynaklanan, tekrarlayan bir etkiyle zaman içinde ortaya çıkan hastalıktır. İş kazasından farkı ani olmamasıdır: çoğu kez aylar ya da yıllar içinde, fark edilmeden gelişir.

Bu rehber tanı ya da tedavi bilgisi vermez. Bir çalışanınızda meslek hastalığı şüphesi doğduğunda sürecin nasıl ilerlediğini ve size hangi görevlerin düştüğünü anlatır.

Meslek hastalığı ile işle ilgili hastalık aynı şey değildir

Her sağlık sorunu meslek hastalığı sayılmaz. Bir hastalığın meslek hastalığı kabul edilmesi için işle arasındaki nedensel bağın yetkili sağlık kuruluşunca ortaya konması ve Sosyal Güvenlik Kurumunca kabul edilmesi gerekir. Bu karar işverene ya da işyeri hekimine ait değildir.

Meslek hastalıkları çoğunlukla belirli etkenlerle ilişkilidir. İşyerinizde aşağıdakilerden biri varsa konu sizin için gündemdedir.

• Sürekli gürültü
• Toz, duman ve lifler
• Kimyasal maddeler, çözücüler, metaller
• Titreşimli el aletleri ve iş makineleri
• Tekrarlayan hareket, zorlayıcı duruş ve elle taşıma
• Biyolojik etkenler

Şüphe nasıl ortaya çıkar

Şüphe çoğu zaman periyodik muayenede doğar: işyeri hekimi bir önceki muayeneye göre bozulma görür ya da aynı bölümde çalışan birkaç kişide benzer bulguya rastlar. Bazen çalışanın kendisi bir yakınmayla başvurur, bazen de başvurduğu sağlık kuruluşu durumun işle ilgili olabileceğini düşünür.

Düzenli sağlık gözetiminin asıl yararı buradadır. Erken fark edilen bir bulgu, çalışanın maruziyeti azaltılarak ya da görevi değiştirilerek kalıcı hasara dönüşmeden yönetilebilir.

Şüphe olduğunda süreç nasıl işler

Süreç birkaç aşamadan oluşur ve her aşamanın sorumlusu farklıdır.

• İşyeri hekimi çalışanı değerlendirir ve meslek hastalığı ön tanısı koyarsa çalışanı Sosyal Güvenlik Kurumunca yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucusuna sevk eder
• Yetkili sağlık kuruluşu gerekli incelemeleri yapar; bu sırada işyerinden çalışma koşullarına, maruziyete ve önceki muayenelere ilişkin bilgi ve belge istenebilir
• Hastalığın meslek hastalığı olup olmadığına ve varsa iş göremezlik durumuna ilişkin nihai karar Sosyal Güvenlik Kurumunun yetkili kurulunca verilir
• Karar kesinleşene kadar çalışanın hangi işte ve hangi koşullarda çalışacağını işyeri hekimi değerlendirir

İşverenin yapması gerekenler

İşverenin en açık yükümlülüğü bildirimdir. Sağlık hizmeti sunucusu ya da işyeri hekimi tarafından size bildirilen meslek hastalığını, öğrendiğiniz tarihten itibaren üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmeniz gerekir. Bildirim Kurumun elektronik sistemi üzerinden yapılır.

Bildirim dışında yapılması gerekenler şunlardır.

• Çalışanın sevkini ve incelemeler için işyerinden ayrılmasını engellemeyin; bu süreçte gelir ya da hak kaybına uğratmayın
• İstenen bilgi ve belgeleri eksiksiz ve zamanında verin: iş tanımı, çalışma süreleri, risk değerlendirmesi, ortam ölçüm sonuçları, eğitim ve koruyucu donanım kayıtları
• Meslek hastalığının kaydını tutun, nedenini inceleyin ve inceleme sonucunu rapora bağlayın
• Risk değerlendirmesini gözden geçirin; aynı koşullarda çalışan diğer kişiler için önlem alın
• İşyeri hekiminin önerdiği görev değişikliğini ya da çalışma düzenlemesini uygulayın
• Çalışanın tanı ve tetkik bilgilerini gizli tutun; yalnız bilmesi gerekenlerle ve gerektiği kadar paylaşın

Sık yapılan hatalar

En sık yapılan hata, şüphenin bildirimden kaçınmak için görmezden gelinmesidir. Bu, çalışanın sağlığını kötüleştirir ve işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; aksine geç kalınmış bir bildirim ve alınmamış önlemler durumu ağırlaştırır.

İkinci hata, konuyu yalnız tek bir çalışanın sorunu olarak görmektir. Meslek hastalığı şüphesi, o işteki koruma önlemlerinin yetersiz kaldığına dair bir işarettir. Kaynağında önlem alınmadıkça aynı tablo başka çalışanlarda da ortaya çıkar. Üçüncü hata ise kayıtların dağınık olmasıdır: yıllar önceki muayene ve ölçüm kayıtları bulunamadığında sürecin sağlıklı yürütülmesi zorlaşır.

Önlemek için düzenli yapılacaklar

Meslek hastalıkları büyük ölçüde önlenebilir. Bunun yolu, tehlikeyi kaynağında azaltmak, maruziyeti ölçmek ve çalışanı düzenli izlemektir. Risk değerlendirmenizin güncel olması, ortam ölçümlerinin yetkili kuruluşlarca yapılması, koruyucu donanımın doğru seçilip kullanılması ve periyodik muayenelerin maruziyete göre planlanması bu işin dört ayağıdır. Ölçüm ve tetkikler yetkili kuruluşlarca yapılır; planlamasını ve takibini birlikte yürütürüz.