Ofiste ergonomi: ekran, oturma düzeni ve mola alışkanlığı

Ofis, az tehlikeli sayıldığı için çoğu zaman iş sağlığı açısından sorunsuz görülür. Oysa boyun ve bel ağrısı, el bileğinde uyuşma, göz yorgunluğu ve baş ağrısı ofis çalışanlarında sık görülen yakınmalardır.

Bu yakınmaların ortak yanı, bir kazayla değil, her gün tekrarlanan küçük zorlanmalarla ortaya çıkmasıdır. Önlemlerin çoğu basittir ve büyük yatırım gerektirmez. Bu rehberde işverenin ne yapması gerektiğini ve çalışma düzeninin nasıl kurulacağını anlatıyoruz.

Yönetmelik kimi kapsar

Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, günlük işinin önemli bir bölümünü ekran karşısında geçiren çalışanları kapsar. Ekranlı araç denince yalnız masaüstü bilgisayar anlaşılmamalıdır; işyerinde sürekli kullanılan dizüstü bilgisayar ve benzeri ekranlar da aynı gözle değerlendirilir.

Yönetmelik işverene üç temel görev yükler: çalışma merkezini, yani masa, sandalye, ekran ve çevresini uygun hale getirmek; çalışanları bilgilendirmek ve eğitmek; gözlerin korunması için gerekli muayeneleri sağlamak. Bunların hepsi risk değerlendirmesinde ele alınır.

Masa, sandalye ve ekran nasıl yerleştirilmeli

Amaç, çalışanın gövdesini zorlamadan, omuzlarını kaldırmadan ve boynunu bükmeden çalışabilmesidir. Tek bir doğru ölçü yoktur; düzen kişinin boyuna ve yaptığı işe göre ayarlanır. Bu yüzden ayarlanabilir ekipman, pahalı ekipmandan daha değerlidir.

• Sandalyenin yüksekliği ve sırt desteği ayarlanabilmeli, bel boşluğunu desteklemelidir.
• Ayaklar yere tam basmalı; basmıyorsa ayak desteği kullanılmalıdır.
• Ekranın üst kenarı göz hizasında ya da biraz altında olmalı, ekran çalışanın tam karşısında durmalıdır.
• Klavye ve fare gövdeye yakın tutulmalı, ön kollar masadan destek alabilmelidir.
• Ekran pencereye dik gelecek biçimde yerleştirilmeli; cam ya da lamba yansıması ekrana düşmemelidir.
• Dizüstü bilgisayarla uzun süre çalışılıyorsa ayrı klavye, fare ve yükseltici kullanılmalıdır.
• Masa altı, bacakların rahat hareket edebileceği kadar boş bırakılmalıdır.

Mola ve hareket alışkanlığı

En iyi sandalye bile saatlerce kıpırdamadan oturmanın zararını gidermez. Beden için en uygun duruş, sık sık değişen duruştur. Yönetmelik de işverenden, ekran başındaki çalışmanın ara verilerek ya da başka işlerle dönüşümlü yapılacak biçimde planlanmasını ister.

Uygulamada uzun ve seyrek molalar yerine kısa ve sık aralar daha çok işe yarar. Çalışanın ayağa kalkması, birkaç adım atması, gözlerini ekrandan uzak bir noktaya çevirmesi yeterlidir. Yazıcıyı masadan uzağa koymak, telefon görüşmelerini ayakta yapmak gibi küçük düzenlemeler bu alışkanlığı kendiliğinden kazandırır.

Göz muayenesi ve sağlık gözetimi

Yönetmeliğe göre ekranlı araçlarla çalışanların göz muayenesi üç durumda yapılır: işe başlamadan önce, düzenli aralıklarla ve çalışan ekranla ilgili bir görme zorluğu yaşadığında. Muayene aralığını ve kapsamını işyeri hekimi belirler.

Kas ve iskelet sistemi yakınmaları da işe giriş ve periyodik muayenelerde sorgulanır. Çalışanların ağrı, uyuşma ya da görme şikâyetlerini beklemeden işyeri hekimine iletmesi önemlidir; erken fark edilen sorun çoğu zaman masadaki küçük bir değişiklikle çözülür. Tanı ve tedavi gerektiren durumlarda işyeri hekimi çalışanı ilgili sağlık kuruluşuna yönlendirir.

İşveren olarak yapmanız gerekenler

Ofis ergonomisi tek seferlik bir mobilya alımı değil, izlenen bir süreçtir. Aşağıdaki adımlar çoğu işyeri için yeterli bir başlangıçtır.

• Risk değerlendirmesinde ekranlı araçlarla çalışmayı ayrı bir başlık olarak ele alın.
• Çalışma merkezlerini yerinde gözden geçirin; ayarlanamayan sandalye ve yanlış konumlanmış ekranları belirleyin.
• Çalışanlara doğru oturma, ekran ayarı ve mola alışkanlığı konusunda eğitim verin.
• Göz muayenelerini işyeri hekiminin belirlediği düzende yaptırın ve kayıt altına alın.
• Aydınlatma, havalandırma ve gürültü gibi ortam koşullarını da değerlendirmeye katın.
• Evden ya da uzaktan çalışanlar için de bilgilendirme yapın.

ProRisk bu süreçte ne yapar

İş güvenliği uzmanımız çalışma merkezlerini yerinde inceler ve bulguları risk değerlendirmesine işler. İşyeri hekimimiz sağlık gözetimini planlar, yakınması olan çalışanları değerlendirir. Ergonomi konusunu temel İSG eğitimlerine işyerinize uygun örneklerle ekleriz. Aydınlatma gibi ortam ölçümleri yetkili laboratuvarlarca yapılır; planlamasını ve takibini birlikte yürütürüz.