İnşaat ve şantiyelerde iş sağlığı ve güvenliği

Şantiye, her gün değişen bir işyeridir. Dün döşeme olan yer bugün boşluk, geçen hafta güvenli olan kazı kenarı yağmurdan sonra riskli hale gelir. Ekipler değişir, alt işverenler girip çıkar, aynı anda birçok iş üst üste yürür. İş güvenliğini zorlaştıran da budur: bir kez kurup bırakacağınız bir düzen yoktur.

Bu sayfada şantiye sahibi ya da yüklenici olarak size neyin düştüğünü, şantiyelerde en sık hangi tehlikelerin görüldüğünü ve bir OSGB ile çalıştığınızda işin nasıl yürüdüğünü anlatıyoruz.

Şantiyelerde en sık görülen tehlikeler

Ciddi kazaların büyük bölümü birkaç başlıkta toplanır. Sahada ilk baktığımız yerler de bunlardır.

• Yüksekten düşme: korkuluksuz döşeme kenarı, kapatılmamış asansör ve tesisat boşluğu, eksik kurulmuş iskele, ankrajı olmayan emniyet kemeri.
• Kazı ve göçük: iksa yapılmamış ya da şev verilmemiş kazı, kazı kenarına yığılan malzeme, kenara fazla yaklaşan iş makinesi.
• Malzeme düşmesi ve kaldırma işleri: kule vinç ve mobil vinç altında çalışma, uygun olmayan sapan, işaretçisiz kaldırma.
• Elektrik: kaçak akım rölesi olmayan şantiye panosu, zeminde ezilen uzatma kabloları, ıslak ortamda el aleti kullanımı.
• İş makineleri ve araç trafiği: geri manevra, yaya yolu ile araç yolunun ayrılmaması.
• Kalıp, demir ve beton işleri: kalıp çökmesi, filiz demirine düşme, el ve göz yaralanmaları.

Tehlike sınıfı nasıl belirlenir

Tehlike sınıfı, işyerinizin SGK tescilinde kayıtlı NACE koduna göre belirlenir. Hangi kodun hangi sınıfta olduğu İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ekindeki listede yazar. Esas alınan, işyerinde yürütülen asıl iştir.

Yapı işlerine ait kodların büyük bölümü çok tehlikeli sınıfta yer alır. Yine de bazı tamamlayıcı ve ince işlerde sınıf farklı çıkabilir. Bu yüzden “İnşaat her zaman şu sınıftadır” demek doğru olmaz. Kesin sınıf için tescildeki kodunuza bakılır. Uzmanın sınıfı, uzman ve hekimin süresi, eğitim saatleri ve muayene aralıkları bu sınıfa göre hesaplanır.

İşveren olarak yapmanız gerekenler

Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, genel yükümlülüklere şantiyeye özgü ek kurallar getirir. Özetle sizden beklenenler şunlardır.

• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek. Çok tehlikeli sınıftaki işyerinde uzmanın (A) sınıfı olması gerekir.
• İşe başlamadan önce sağlık ve güvenlik planı hazırlamak ve iş ilerledikçe güncel tutmak.
• Aynı şantiyede birden fazla işveren ya da alt işveren çalışıyorsa sağlık ve güvenlik koordinasyonunu sağlamak.
• Risk değerlendirmesini işin aşamalarına göre yapmak. Kazı, kaba yapı ve cephe aşamalarının riskleri birbirinden farklıdır.
• Çalışanı işe başlatmadan önce işe giriş muayenesini, temel İSG eğitimini ve yaptığı işe ait mesleki eğitim belgesini tamamlamak.
• İskele, vinç ve diğer kaldırma ekipmanlarının periyodik kontrollerini yetkili kişilere yaptırmak ve kayıtlarını şantiyede bulundurmak.
• Acil durum planı hazırlamak, tatbikat yapmak, ilkyardımcı ve yangınla mücadele ekiplerini belirlemek.

OSGB ile çalışınca süreç nasıl işler

İlk adım şantiyeyi yerinde görmektir. Çalışan sayısını, alt işverenleri, işin aşamasını ve mevcut belgeleri inceleriz. Sözleşme yapıldıktan sonra uzman ve hekim görevlendirmesi Bakanlığın İSG-KATİP sistemine kaydedilir.

Ardından uzman, çalışan sayısına göre hesaplanan sürede düzenli olarak şantiyeye gelir. Sahayı dolaşır, eksikleri fotoğraflar, onaylı deftere yazar ve sorumlusuna bildirir. Yeni başlayan ekibin eğitimini verir, risk değerlendirmesini işin aşamasına göre günceller. İşyeri hekimi işe giriş ve periyodik muayeneleri yürütür. Periyodik kontrol gibi yetki gerektiren işler yetkili kuruluşlarca yapılır; planlamasını ve takibini birlikte yürütürüz.

Tespit edilen eksikleri gidermek ise işverenin sorumluluğundadır. Uzman eksiği yazar ve çözüm önerir; korkuluğu taktıracak, iskeleyi düzelttirecek olan şantiye yönetimidir.

Sık yapılan hatalar

Şantiyelerde yapılan hatalar çoğu zaman birbirine benzer.

• Alt işverenin çalışanlarını “Onlar kendi firmasının sorumluluğunda” diyerek takip etmemek. Asıl işverenin gözetim ve koordinasyon yükümlülüğü sürer.
• Çalışanı muayenesi ve eğitimi tamamlanmadan işe başlatmak, belgeleri sonradan tamamlamaya çalışmak.
• Emniyet kemeri dağıtıp bağlanacak ankraj noktası ya da yaşam hattı kurmamak.
• İskeleyi kurduktan sonra kontrol ettirmemek, sökülen korkuluk ve platformları yerine koymamak.
• Risk değerlendirmesini işin başında bir kez hazırlayıp dosyada bırakmak.