Tehlike sınıfı nedir, işyerim hangi sınıfta

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatında neredeyse her yükümlülük tek bir soruya bağlanır: işyeriniz hangi tehlike sınıfında? Uzmanın sınıfı, uzman ve hekimin ayda kaç dakika hizmet vereceği, eğitimlerin süresi, sağlık muayenelerinin sıklığı ve risk değerlendirmesinin ne zaman yenileneceği bu sınıfa göre belirlenir.

Sınıfı işveren kendisi seçmez, tahmin de etmez. Sınıf, işyerinde yapılan asıl işin faaliyet koduna göre resmî bir listeden okunur. Bu rehberde kodu nerede bulacağınızı ve sınıfı nasıl doğrulayacağınızı anlatıyoruz.

Üç sınıf: az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli

Mevzuat işyerlerini üç sınıfa ayırır: az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli. Sınıf belirlenirken işin niteliğine, kullanılan ve ortaya çıkan maddelere, iş ekipmanına, üretim yöntemine ve çalışma ortamına bakılır.

Burada önemli bir nokta var: sınıf, işyerinizin ne kadar düzenli olduğuna ya da geçmişte kaza yaşayıp yaşamadığınıza göre değişmez. Aynı faaliyet kodundaki tüm işyerleri aynı sınıftadır. Sınıf, yapılan işin doğasındaki tehlikeyi gösterir; sizin aldığınız önlemleri değil.

Sınıf neye göre belirlenir

Kesin kaynak, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca çıkarılan İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'dir. Tebliğin ekindeki listede her ekonomik faaliyetin karşısında tehlike sınıfı yazar. Liste, NACE adı verilen ekonomik faaliyet sınıflamasına göre düzenlenmiştir ve altı haneli faaliyet kodlarını kullanır.

Sınıf belirlenirken işyerinde yürütülen asıl iş esas alınır. Asıl iş, işyerinin kuruluş amacına uygun olarak yaptığı temel faaliyettir. Bir işyerinde birden fazla asıl iş yürütülüyorsa, bu işlerden tehlike sınıfı yüksek olan dikkate alınır. Yardımcı işler sınıfı değiştirmez; örneğin bir üretim tesisinin muhasebe bürosu için ayrı bir sınıf aranmaz.

İşyerimin sınıfını nasıl öğrenirim

Yol dört adımdan oluşur ve çoğu işyerinde kısa sürede tamamlanır.

• Faaliyet kodunuzu bulun. Sosyal Güvenlik Kurumu işyeri tescil belgenizde ve işyeri sicil numaranızın içinde işkolu kodu yer alır. Sicil numarasının başındaki tek haneli mahiyet kodundan sonra gelen dört hane bu koddur ve NACE kodunun ilk dört hanesine karşılık gelir.
• Altı haneli kodun tamamını tescil kayıtlarınızdan teyit edin. Aynı dört haneli grubun altındaki farklı altı haneli kodlar farklı sınıflarda olabilir; bu nedenle yalnız dört haneye bakıp karar vermeyin.
• Kodu İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nin ekindeki listede arayın ve karşısındaki sınıfı okuyun.
• Sonucu, İSG-KATİP sisteminde işyeriniz için görünen tehlike sınıfıyla karşılaştırın. Mali müşaviriniz ya da insan kaynakları biriminiz tescil bilgilerine kolayca ulaşabilir.

Sınıf hangi yükümlülükleri değiştirir

Aşağıdaki başlıklar sınıfa göre değişir. Yanlış sınıf üzerinden yapılan planlama, bu başlıkların hepsini birlikte hatalı kılar.

• Uzman sınıfı: çok tehlikeli işyerinde (A), tehlikeli işyerinde en az (B), az tehlikeli işyerinde en az (C) sınıfı uzman.
• Uzman süresi, çalışan başına ayda: az tehlikeli 10, tehlikeli 20, çok tehlikeli 40 dakika.
• İşyeri hekimi süresi, çalışan başına ayda: az tehlikeli 5, tehlikeli 10, çok tehlikeli 15 dakika.
• Temel İSG eğitimi süresi en az: az tehlikeli 8, tehlikeli 12, çok tehlikeli 16 saat.
• Periyodik sağlık muayenesi en geç: çok tehlikeli 1, tehlikeli 3, az tehlikeli 5 yılda bir.
• Risk değerlendirmesi ve acil durum planının yenilenmesi en geç: çok tehlikeli 2, tehlikeli 4, az tehlikeli 6 yılda bir.

Kod yanlışsa ya da iş değiştiyse

Sık rastlanan durum şudur: işyeri yıllar önce bir faaliyet koduyla tescil edilmiştir, yapılan iş zamanla değişmiş ama kod aynı kalmıştır. Depoculukla başlayıp üretime geçen ya da bürodan atölyeye dönüşen işyerleri bunun tipik örneğidir.

Kodunuz fiilen yaptığınız işi yansıtmıyorsa önce tescil kaydının düzeltilmesi gerekir; bu işlem Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde yürütülür. Kod doğru olduğu halde listedeki sınıfın işinize uymadığını düşünüyorsanız, Bakanlığa başvurarak sınıfın yeniden değerlendirilmesini isteyebilirsiniz. Sonuçlanıncaya kadar mevcut sınıfın yükümlülükleri geçerlidir.

Tehlike sınıfı, yapılacak işlerin çerçevesini çizer; işyerinizdeki gerçek riskleri ise risk değerlendirmesi ortaya koyar. Az tehlikeli sınıftaki bir işyerinde de ciddi riskler bulunabilir.