Yüksekte çalışmada temel güvenlik kuralları

Yüksekten düşme, ağır yaralanmalı ve ölümlü iş kazalarının başta gelen nedenlerindendir. Yalnız şantiyelerde değil; çatı onarımında, depo raflarında, tavan vinci bakımında, cephe temizliğinde ve tabela montajında da görülür.

Bu rehber, yüksekte yapılan işlerde işverenin kurması gereken temel düzeni anlatır. Korkuluk yüksekliği, ankraj dayanımı, iskele bağlantı aralığı gibi teknik değerler işin türüne ve kullanılan sisteme göre değişir. Bu değerleri ilgili yönetmelik ve standartlar çerçevesinde iş güvenliği uzmanınız işyerinize göre belirler.

Yüksekte çalışma sayılan işler

Düşme sonucu yaralanma ihtimali bulunan her seviye farkı, yüksekte çalışma olarak ele alınmalıdır. Bu yalnız yukarı çıkılan işleri kapsamaz; kazı kenarı, döşeme boşluğu, asansör kuyusu ve çukur gibi aşağıya doğru seviye farkı olan yerler de aynı kapsamdadır.

Çatılarda ayrı bir tehlike daha vardır: üzerine basıldığında kırılan kaplamalar. Işıklık panelleri ve eskimiş çatı levhaları sağlam görünür ama insan ağırlığını taşımaz. Çatıya çıkılacak her işten önce kaplamanın türü bilinmelidir.

Önlem sırası: önce toplu koruma

Mevzuatın temel ilkesi, toplu korumanın kişisel korumaya göre öncelikli olmasıdır. Emniyet kemeri ilk çözüm değil, diğer önlemler yetmediğinde başvurulan son basamaktır. Planlama şu sırayla yapılır.

• İşi yerde yapın. Parça yerde birleştirilip kaldırılabiliyor ya da uzun saplı ekipmanla zeminden çalışılabiliyorsa yükseğe çıkmayın.
• Düşmeyi engelleyin. Korkuluk, kapalı platform, iskele ve boşlukların sabit kapaklarla kapatılması bu basamaktadır.
• Düşeni tutun. Güvenlik ağı gibi toplu koruma sistemleri kullanın.
• Kişisel koruma kullanın. Toplu koruma mümkün değilse ya da yetmiyorsa tam vücut emniyet kemeri ve uygun bağlantı sistemi devreye girer.
• Aşağıda kalanları koruyun. Malzeme düşmesine karşı alt alanı çevirin, el aletlerini bağlayın.

İskele ve korkuluk

İskele, sağlam zemine oturmalı, yapıya ya da sabit bir noktaya bağlanmalı ve taşıyacağı yüke göre kurulmalıdır. Kurulumu, sökümü ve üzerinde yapılacak değişiklikler bu konuda eğitim almış kişilerce, yetkin bir kişinin gözetiminde yapılır. Çalışanların kendi başına platform tahtası çıkarması ya da bağlantı sökmesi, iskele kazalarının sık görülen nedenidir.

• İskele kullanıma açılmadan önce ve belirli aralıklarla kontrol edilir; kontrol kayda geçirilir.
• Fırtına, yoğun yağış, deprem ya da uzun süre kullanılmama sonrasında kontrol yenilenir.
• Platformlar tam döşenir; aralık ve sabitlenmemiş tahta bırakılmaz.
• Korkuluk, ara korkuluk ve topuk levhası birlikte bulunur. Ölçüleri uzmanınız ilgili yönetmelik ve standarda göre belirler.
• İskeleye çıkış için güvenli bir merdiven ya da erişim yolu sağlanır; iskele elemanlarına tırmanılmaz.
• Kullanıma uygun olmayan iskeleye giriş kapatılır ve uyarı işareti konur.

Emniyet kemeri ve yaşam hattı

Kemer, bağlanacağı nokta kadar güvenlidir. En sık görülen eksik, kemerin takılı ama hiçbir yere bağlı olmaması ya da taşıma kapasitesi bilinmeyen bir boruya, kablo tavasına bağlanmasıdır. Bağlantı noktası ve yaşam hattı, bu amaçla tasarlanmış ve uygunluğu belgelenmiş olmalıdır.

Dikkat edilmesi gereken ikinci konu düşme mesafesidir. Halatın boyu, şok emicinin açılma payı ve çalışanın boyu toplandığında, alttaki zemine ya da engele çarpmadan durabilecek açıklık bulunmalıdır. Alçak seviyelerde uzun halat, kemerin işe yaramamasına neden olur. Üçüncü konu kurtarmadır: kemerde asılı kalan kişinin kısa sürede indirilmesi gerekir. Kurtarmanın nasıl ve hangi ekipmanla yapılacağı işe başlamadan önce planlanır.

Kemer, halat ve bağlantı elemanları her kullanımdan önce gözle kontrol edilir. Düşme yükü almış, kesilmiş, yanmış ya da dikişi açılmış donanım kullanımdan kaldırılır.

Çalışma izni, eğitim ve sağlık uygunluğu

Rutin olmayan yüksekte çalışmalar için yazılı çalışma izni düzeni kurmanızı öneririz. İzin formu, işe başlamadan önce koşulların yerinde kontrol edildiğini ve sorumluların belli olduğunu gösterir.

• İşin yeri, süresi, yapacak kişiler ve gözetim sorumlusu.
• Alınan toplu ve kişisel koruma önlemleri, bağlantı noktaları.
• Hava koşulları: rüzgâr, yağış ve buzlanmada iş durdurulur.
• Alt alanın çevrilmesi ve kurtarma planı.
• İznin geçerlilik süresi ve iş bitiminde kapatılması.