Metal işleme ve imalat atölyelerinde iş güvenliği

Metal atölyesinde kaza çoğu zaman bir saniyede olur ve kalıcı iz bırakır. Prese giren el, taşlamadan sıçrayan çapak, tornaya dolanan kol ağzı: bunların hemen hepsi önceden görülebilen ve basit önlemlerle engellenebilen olaylardır.

Bu sayfa pres, torna, freze, kaynak, taşlama, sac işleme ve benzeri işler yapan atölye ve fabrikaların sahipleri için hazırlandı. Atölyelerde en sık görülen tehlikeleri ve sizden bekleneni sade bir dille anlatıyoruz.

Atölyede en sık görülen tehlikeler

Makine sayısı arttıkça risk de çeşitlenir. İlk ziyarette genellikle şu başlıklara bakarız.

• Makine koruyucuları: koruyucusu sökülmüş ya da devre dışı bırakılmış pres, giyotin makas, abkant; çift el kumandasının iptal edilmesi.
• Dönen parçalar: torna, matkap ve frezede eldiven, bol kol ağzı, uzun saç ya da takının parçaya dolanması.
• Fırlayan parça ve çapak: gözlüksüz taşlama, çatlak taş, sıkı bağlanmamış iş parçası.
• Kaynak: duman, göze gelen ışın, yanık ve atölyedeki yanıcı malzemeye sıçrayan kıvılcım.
• Gürültü ve titreşim: uzun süre pres, taşlama ve çekiç sesi içinde çalışmaya bağlı işitme kaybı.
• Kaldırma ve taşıma: tavan vinci, caraskal, yıpranmış sapan; elle taşınan ağır sac ve profiller.
• Kesme sıvıları ve yağlar: cilt tahrişi, kaygan zemin.

Tehlike sınıfı nasıl belirlenir

Tehlike sınıfını belirleyen, işyerinizin SGK tescilindeki NACE kodudur. Kodların sınıfları İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ekinde listelenir ve asıl iş esas alınır.

Metal işleme ve imalat kodlarının çoğu tehlikeli ya da çok tehlikeli sınıftadır. Hangisi olduğu yaptığınız işe göre değişir. Örneğin döküm ile talaşlı imalat aynı sınıfta olmayabilir. Atölyede birden fazla iş yapılıyorsa asıl işin hangisi olduğuna bakılır. Tescildeki kod fiilen yaptığınız işi yansıtmıyorsa bunu mali müşavirinizle birlikte düzeltmeniz gerekir. Yanlış kod, eksik hizmet süresi ve eksik eğitim anlamına gelebilir.

İşveren olarak yapmanız gerekenler

Çalışan sayınız kaç olursa olsun aşağıdaki başlıklar sizin sorumluluğunuzdadır.

• Tehlike sınıfınıza uygun iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek.
• Risk değerlendirmesini her makine ve her iş için ayrı ayrı yaptırmak ve yeni makine alındığında güncellemek.
• Makineleri koruyucuları ve acil durdurma düzenleri çalışır durumda kullandırmak, bakım sırasında enerjiyi kesip kilitleme yapmak.
• Basınçlı kaplar, kaldırma ekipmanları ve elektrik tesisatı gibi ekipmanların periyodik kontrollerini yetkili kişilere yaptırmak.
• Çalışanlara temel İSG eğitimi vermek, tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde mesleki eğitim belgesi olmayanı o işte çalıştırmamak.
• İşe giriş ve periyodik muayeneleri yaptırmak. Gürültülü ve tozlu işlerde hekimin isteyeceği tetkikler yetkili sağlık kuruluşlarında yapılır.
• İşe uygun kişisel koruyucu donanımı (KKD) ücretsiz vermek ve kullanılmasını denetlemek.

OSGB ile çalışınca süreç nasıl işler

Önce atölyeyi geziyor, makine parkını, çalışan sayısını ve elinizdeki belgeleri inceliyoruz. Sözleşmeden sonra uzman ve hekim görevlendirmesi İSG-KATİP sistemine kaydedilir.

Uzman, çalışan sayınıza ve tehlike sınıfınıza göre hesaplanan sürede her ay atölyeye gelir. Tehlikeli sınıfta bu süre çalışan başına ayda en az 20, çok tehlikeli sınıfta 40 dakikadır. Her ziyarette sahayı dolaşır, eksikleri onaylı deftere yazar, eğitimleri verir ve yıllık çalışma planını takip eder. Hekim muayeneleri yürütür, tezgâh başında çalışma koşullarını değerlendirir.

Gürültü, toz ve aydınlatma gibi ortam ölçümleri ile periyodik kontroller yetkili kuruluşlarca yapılır. Hangi ölçümün gerektiğini risk değerlendirmesine göre belirler, planlamasını ve takibini birlikte yürütürüz.

Sık yapılan hatalar

Metal atölyelerinde kazaların öncesinde çoğu zaman şu hatalardan biri vardır.

• Üretimi hızlandırmak için koruyucuyu sökmek ya da sensörü bantlamak.
• Dönen tezgâhta eldivenle çalışmaya göz yummak.
• Kaynak ve taşlama işini yanıcı malzemenin yanında, perde ve yangın söndürücü olmadan yaptırmak.
• Tavan vinci ve sapanları “Çalışıyor” diyerek kontrol ettirmemek.
• Ramak kala olayları, yani kazayla sonuçlanmayan tehlikeli durumları kaydetmemek.
• Kulak koruyucuyu dağıtıp kullanılıp kullanılmadığına bakmamak.