Plastik, boya ve kimyasal kullanılan işyerlerinde iş güvenliği

Kimyasalın zararı çoğu zaman hemen görünmez. Bir pres kazası o an fark edilir; solunan çözücü buharının ya da tozun etkisi ise yıllar sonra ortaya çıkabilir. Bu yüzden kimyasal kullanılan işyerlerinde iş güvenliği, kazayı önlemek kadar maruziyeti azaltmakla da ilgilidir.

Bu sayfa plastik enjeksiyon ve ekstrüzyon atölyeleri, boyahaneler, boya ve vernik kullanan imalathaneler ile kimyasal depolayan ya da karıştıran işyerleri için hazırlandı.

Bu işyerlerinde tipik tehlikeler

Tehlikeler kullanılan maddeye ve prosese göre değişir. En sık görülen başlıklar şunlardır.

• Yangın ve patlama: tiner ve çözücü buharı, toz birikimi, statik elektrik, boya kabininde kıvılcım çıkaran ekipman.
• Soluma yoluyla maruziyet: çözücü buharı, boya zerrecikleri, ısıtılan plastikten çıkan duman, toz halindeki hammadde ve katkılar.
• Cilt ve göz teması: aşındırıcı ve tahriş edici maddeler, reçine ve sertleştiriciler, sıçrama.
• Makine kaynaklı riskler: enjeksiyon makinesinde kalıp arasına sıkışma, sıcak yolluk ve kalıp yanıkları, kırma makinesi ve ekstrüder.
• Depolama: birbiriyle tepkimeye girebilecek maddelerin yan yana durması, etiketsiz kaplar, taşma havuzu olmayan varil alanı.
• Dökülme ve atık: zemine yayılan kimyasal, bulaşmış üstübü ve bezlerin açıkta birikmesi.
• Gürültü ve ısı: kırma, granül ve kompresör sesi; sıcak proses çevresinde çalışma.

Tehlike sınıfı nasıl belirlenir

Burada da belirleyici olan, SGK tescilinizdeki NACE kodudur. Sınıf, İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ekindeki listeden, asıl işinize göre okunur.

Plastik ürün imalatı, boya ve vernik imalatı, kimyasal madde imalatı ve bunların toptan ticareti ayrı kodlardadır. Bu kodların önemli bir bölümü tehlikeli ya da çok tehlikeli sınıftadır, ancak hangisi olduğu faaliyete göre değişir. Kimyasalı üreten ile yalnız kullanan işyeri de aynı sınıfta olmayabilir. Kesin sonuç için tescildeki kodunuza bakılır. Sınıf ne çıkarsa çıksın, kullandığınız kimyasalın gerektirdiği önlemler ayrıca geçerlidir.

İşveren olarak yapmanız gerekenler

Genel yükümlülüklerin yanında kimyasallara özgü bazı işler vardır.

• Tehlike sınıfınıza uygun iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek.
• İşyerindeki bütün kimyasalların envanterini çıkarmak ve güncel, Türkçe güvenlik bilgi formlarını çalışanların ulaşabileceği yerde bulundurmak.
• Risk değerlendirmesinde kimyasalları ayrıca ele almak; mümkünse daha az zararlı madde ile değiştirmek, kapalı sistem ve yerel havalandırma kurmak.
• Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerde patlamadan korunma dokümanı hazırlatmak ve bu alanlarda uygun ekipman kullanmak.
• Ortam ölçümlerini ve periyodik kontrolleri yetkili kuruluşlara yaptırmak.
• Çalışanlara kullandıkları maddenin tehlikesini, etiketini okumayı, dökülme ve temas halinde ne yapacaklarını anlatmak.
• Göz duşu ve acil duş, dökülme kiti ve uygun söndürücüleri hazır bulundurmak; acil durum planını kimyasal senaryolarıyla hazırlamak.

OSGB ile çalışınca süreç nasıl işler

İşe kimyasal listenizi ve prosesinizi anlayarak başlıyoruz. Hangi madde nerede, ne miktarda, nasıl kullanılıyor ve nasıl depolanıyor, bunlara bakıyoruz. Sözleşmeden sonra görevlendirmeler İSG-KATİP sistemine kaydedilir.

Uzman, hesaplanan sürede düzenli olarak işyerine gelir. Depolama düzenini, havalandırmayı, etiketlemeyi, makine koruyucularını ve koruyucu donanım kullanımını kontrol eder; tespitlerini onaylı deftere yazar. İşyeri hekimi, çalışanın maruz kaldığı maddeye göre muayene içeriğini ve gerekli tetkikleri belirler. Çok tehlikeli sınıfta periyodik muayene en geç yılda bir yapılır.

Ortam ölçümleri, laboratuvar tetkikleri ve periyodik kontroller yetkili kuruluşlarca yapılır; hangi ölçümün gerektiğini birlikte belirler, planlamasını ve takibini yürütürüz. Atık yönetimi ve çevre izinleri ayrı bir mevzuatın konusudur.

Sık yapılan hatalar

Kimyasal kullanılan işyerlerinde tekrar eden hatalar şunlardır.

• Kimyasalı etiketsiz kaba ya da içecek şişesine aktarmak.
• Güvenlik bilgi formlarını dosyada tutup çalışanlara içeriğini anlatmamak.
• Çözücü buharına karşı toz maskesi vermek. Maske ve filtre, maddenin türüne göre seçilir.
• Havalandırma kurmak yerine yalnız koruyucu donanıma güvenmek.
• Boya kabininin filtrelerini değiştirmemek, kabin dışında boya yapmak.
• Tineri ve yanıcı maddeleri üretim alanında, ısı kaynağının yakınında açık kapta bekletmek.