İş kazası olduğunda işveren ne yapmalı

İş kazası anında işyerinde çoğu zaman panik olur ve yapılması gerekenlerin sırası karışır. Oysa ilk dakikalarda verilen kararlar hem yaralının durumunu hem de sonraki incelemenin sağlıklı yapılıp yapılamayacağını belirler.

Bu rehber, kazadan sonraki ilk dakikalardan kazanın dosyası kapanana kadar işverene düşen adımları sırasıyla anlatır. Önerimiz, bu adımları bir kaza olmadan önce okuyup işyerinizde kimin ne yapacağını belirlemenizdir.

İlk dakikalar: önce insan

İlk hedef, yaralıya doğru müdahalenin ulaşması ve ikinci bir kazanın önlenmesidir. Kurtarmaya koşan kişinin aynı tehlikeye maruz kalması sık yaşanan bir durumdur; özellikle elektrik, kapalı alan ve kimyasal kaynaklı olaylarda.

• Tehlike kaynağını durdurun: makineyi kapatın, enerjiyi kesin, alanı boşaltın. Bunu kendi güvenliğinizi riske atmadan yapın.
• 112 Acil Çağrı Merkezini arayın. Adresi, yaralı sayısını ve olayın türünü açıkça söyleyin.
• İlk müdahaleyi işyerindeki eğitimli ilkyardımcı yapsın. Eğitimi olmayan kişilerin yaralıyı hareket ettirmesi durumu ağırlaştırabilir.
• Sağlık ekibini karşılayacak ve olay yerine yönlendirecek bir kişi görevlendirin.
• Yaralının yakınlarına bilgi verin ve yaralıya bir işyeri yetkilisinin eşlik etmesini sağlayın.

Olay yerinin korunması

Yaralı güvenli biçimde alındıktan sonra olay yerine dokunulmamalıdır. Makineyi yeniden çalıştırmak, dökülen malzemeyi toplamak ya da zemini temizlemek, kazanın nedenini bulmayı zorlaştırır ve işvereni sonradan güç durumda bırakır. Ağır yaralanmalı ve ölümlü kazalarda olay yeri, yetkililer incelemesini tamamlayana kadar olduğu gibi bırakılır.

Alanı şeritle çevirin ve giriş çıkışı sınırlayın. Farklı açılardan fotoğraf çekin; ekipmanın konumunu, koruyucuların durumunu, zemini ve aydınlatmayı kayda geçirin. Olayı gören kişilerin adlarını not edin ve anlatımlarını bekletmeden, ayrı ayrı alın. Kamera kaydı varsa üzerine yeni kayıt yazılmadan yedekleyin.

Bildirimler

İş kazası, kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilir. Bildirim çevrim içi olarak yapılır. Bunun yanında kazanın kolluk kuvvetlerine de gecikmeden bildirilmesi gerekir. Küçük görünen yaralanmalarda bildirimi ertelemek ya da hiç yapmamak, işverenlerin sık düştüğü bir hatadır.

Bildirimde verilen bilgiler sonradan incelemelere esas olur. Bu nedenle formu aceleyle doldurmayın; tarih, saat, yapılan iş, tanıklar ve olayın oluş şekli gerçeğe uygun ve tutarlı yazılmalıdır.

• Sosyal Güvenlik Kurumu bildirimi: kazadan sonraki üç iş günü içinde.
• Kolluk kuvvetlerine bildirim: gecikmeden.
• İş güvenliği uzmanınıza ve işyeri hekiminize haber: aynı gün.
• Kazaya uğrayan kişi alt işverenin çalışanıysa ya da geçici iş ilişkisiyle çalışıyorsa, bildirimi kimin yapacağını ilgili işverenle hemen netleştirin.

Kaza araştırması

İşveren, işyerindeki bütün iş kazalarının kaydını tutmak, gerekli incelemeyi yapmak ve raporunu düzenlemekle yükümlüdür. Araştırmanın amacı suçlu bulmak değil, kazanın tekrarını önlemektir. “Çalışan dikkatsizdi” demek sonuç değildir; neden o şekilde çalıştığını sormak gerekir.

İyi bir araştırma, görünen nedenin arkasındaki kök nedene iner. Makine koruyucusu neden sökülmüştü, talimat var mıydı, eğitim verilmiş miydi, benzer bir ramak kala olay daha önce bildirilmiş miydi, üretim baskısı bir etken miydi? Araştırmayı iş güvenliği uzmanı, ilgili bölüm sorumlusu ve varsa çalışan temsilcisi birlikte yürütür. İş sağlığı ve güvenliği kurulu olan işyerlerinde kaza kurulda da görüşülür.

Sonrası: risk değerlendirmesi, eğitim ve işe dönüş

İş kazası, risk değerlendirmesinin süresi dolmadan yenilenmesini gerektiren durumlardan biridir. Kazanın gösterdiği tehlike değerlendirmede yoksa eklenir; varsa alınan önlemin neden yetmediği sorgulanır. Benzer makine, hat ya da işlerin de aynı gözle taranması gerekir.

• Risk değerlendirmesini kazanın olduğu iş ve benzer işler için güncelleyin.
• Kararlaştırılan önlemler için sorumlu ve tarih belirleyin, tamamlandığını yerinde kontrol edin.
• Kazadan çıkan dersi, o işi yapan tüm çalışanlarla kısa bir bilgilendirmeyle paylaşın.
• Kazaya uğrayan çalışana işe dönmeden önce kazanın nedenleri ve korunma yolları hakkında ek eğitim verin.
• İşe dönüşte çalışanın işe uygunluğunu işyeri hekiminiz değerlendirir.