Gürültülü ortamda çalışma ve işitmenin korunması

Gürültüye bağlı işitme kaybı ağrısız ve yavaş gelişir. Çalışan çoğu zaman yıllar sonra, kalabalık ortamda konuşmaları seçemediğinde ya da televizyonun sesini herkesten fazla açtığında durumu fark eder. Oluşan kayıp kalıcıdır; bu nedenle tek gerçek çözüm önlemektir.

Bu rehberde gürültülü bir işyerinde işverenin izlemesi gereken yolu anlatıyoruz. Konunun dayanağı Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik'tir.

İşyerinizde gürültü sorunu olabileceğini nasıl anlarsınız

Kesin yanıtı ölçüm verir, ancak bazı işaretler ölçüm yaptırmanız gerektiğini gösterir. Bunlar tanı koymaz; yalnız dikkat edilmesi gereken durumlardır.

• Çalışanlar yakın mesafede birbirini duymak için sesini yükseltmek zorunda kalıyor.
• Vardiya sonunda kulak çınlaması ya da kulakta dolgunluk hissinden söz ediliyor.
• Pres, kesme, taşlama, kompresör, jeneratör, dokuma tezgâhı gibi gürültülü makineler kullanılıyor.
• Darbeli, ani ve yüksek sesler çıkaran işler yapılıyor.
• Uyarı sinyalleri ve alarmlar çalışma sırasında zor duyuluyor.

Ölçümü kim yapar, sonuç ne işe yarar

Gürültü ölçümü, telefon uygulamasıyla ya da elde taşınan basit bir cihazla yapılan bir iş değildir. Ölçümler, ilgili bakanlıkça yetkilendirilmiş iş hijyeni ölçüm, test ve analiz laboratuvarlarınca yapılır. Ölçümde yalnız ortamın değil, çalışanın gün boyu maruz kaldığı gürültünün düzeyi belirlenir.

Yönetmelik, ölçüm sonucunun karşılaştırılacağı maruziyet eylem değerlerini ve aşılmaması gereken sınır değerini tanımlar. Sonuç hangi düzeye karşılık geliyorsa işverenin yükümlülükleri de ona göre artar: bilgilendirme ve eğitim, kulak koruyucu sağlama, koruyucu kullanımını zorunlu tutma, alanı işaretleme ve gürültüyü azaltma programı hazırlama gibi.

Ölçüm bir kez yapılıp rafa kaldırılmaz. Makine parkı, üretim hattı ya da çalışma düzeni değiştiğinde ve risk değerlendirmesi yenilendiğinde ölçümün de gözden geçirilmesi gerekir.

Önlemlerde sıra: önce kaynak, en son kulak koruyucu

Yönetmelik, gürültünün öncelikle kaynağında azaltılmasını ister. Kulak koruyucu dağıtmak en kolay adımdır ama en son başvurulacak önlemdir; çünkü etkisi çalışanın onu doğru ve kesintisiz kullanmasına bağlıdır.

• Satın almada daha sessiz makine ve ekipman tercih edilir.
• Makinelerin bakımı düzenli yapılır; gevşek, aşınmış, yağsız parçalar gürültüyü artırır.
• Gürültülü makine kabin içine alınır, titreşim sönümleyici takoz ve ses emici panel kullanılır.
• Gürültülü işler ayrı bölüme taşınır ya da araya perde ve bölme konur.
• Çalışanın gürültülü alanda geçirdiği süre iş düzeni ve dönüşümlü çalışmayla kısaltılır.
• Sessiz dinlenme alanı sağlanır.
• Bunlar yeterli olmazsa uygun kulak koruyucu verilir ve kullanımı izlenir.

Kulak koruyucu seçimi ve kullanımı

Kulak tıkacı ve kulaklık tipi koruyucuların her biri farklı düzeyde koruma sağlar. Seçim, ölçüm sonucuna göre yapılır. Gereğinden az koruyan ürün işitmeyi korumaz; gereğinden fazla koruyan ürün ise çalışanın uyarıları ve yaklaşan aracı duymasını engelleyebilir.

Koruyucunun rahat olması, baret ve gözlük gibi diğer donanımlarla birlikte kullanılabilmesi önemlidir. Çalışan rahatsız olduğu koruyucuyu gün içinde çıkarır ve koruma büyük ölçüde boşa gider. Bu nedenle seçim aşamasında çalışanların görüşünü almak, birden fazla seçenek sunmak ve tıkacın nasıl takılacağını uygulamalı göstermek gerekir. Koruyucuların temizliği, saklanması ve yenilenmesi de işverenin sorumluluğundadır.

İşitme testi ve sağlık gözetimi

Gürültüye maruz kalan çalışanların işitmesi, işitme testi ile izlenir. İşe girişte yapılan test başlangıç durumunu gösterir; sonraki testler bu kayıtla karşılaştırılır. Böylece değişiklik, çalışan fark etmeden önce saptanabilir. Testin hangi çalışanlara ve hangi aralıkla yapılacağını ölçüm sonuçlarına ve tehlike sınıfına göre işyeri hekimi belirler. Testler yetkili sağlık kuruluşlarınca yapılır.

Testte bir değişiklik görülürse işyeri hekimi çalışanı bilgilendirir, gerekirse ileri değerlendirme için ilgili sağlık kuruluşuna yönlendirir. İşveren ise önlemleri gözden geçirir: risk değerlendirmesi yenilenir, koruyucunun uygunluğu ve kullanımı kontrol edilir, benzer işi yapan diğer çalışanlar da değerlendirilir.

ProRisk bu süreçte ne yapar

İş güvenliği uzmanımız gürültü kaynaklarını yerinde belirler, risk değerlendirmesine işler ve teknik önlemleri önerir. İşyeri hekimimiz sağlık gözetimini planlar, test sonuçlarını değerlendirir ve çalışanları bilgilendirir. Gürültü ölçümleri yetkili laboratuvarlarca, işitme testleri yetkili sağlık kuruluşlarınca yapılır; planlamasını ve takibini birlikte yürütürüz. Çalışanların eğitiminde gürültünün etkilerini ve koruyucunun doğru kullanımını uygulamalı olarak anlatırız.